چرا پناه امت به پناهگاه نرفت؟ / روایت باهنر از حیرت امیر کهنهکار ارتش از تبحر رهبر شهید در امور نظامی/مثلث، نیروهای مسلح، دیپلماتها و مردم، منسجم و همدل هستند
وداع با رهبر شهید ایران در حالی فردا شنبه آغاز میشود که ایرانیان بیش از سه ماه است که جلوه بینظیری از مقاومت و ایستادگی را در برابر زیادهخواهی دشمنان به نمایش گذاشتهاند و حالا در این مراسم تاریخی گرد هم میآیند تا با تشییع پیکر رهبر شهید که حیات و شهادتش الگوی مقاومت بود، با راه آن بزرگمرد مکتبساز میثاق ببندند.
راه و مکتبی که نه تنها پس از چند دهه غبار زمان و گذر حوادث آن را به حاشیه نبرده است بلکه در هر پیچ تاریخی جان تازهای گرفته و خوانش جدیدی از آن آرائه شده است تا در مسیر صعب حفظ «استقلال» و «آزادی» کشور چراغی راهی برای آیندگان باشد.
در ایام تشییع پیکر آقای شهید ایران، در خبرگزاری جمهوری اسلامی برآن شدیم تا با شخصیتهای سیاسی، صاحبان فکر و اندیشه به گفت و گو بنشینیم و به واکاوی میراث فکری آن رهبر شهید بپردازیم. آنچه در ادامه میآید، مشروح گفت و گو با محمدرضا باهنر، عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام و رئیس جبهه پیروان خط امام و رهبری است.
بزرگترین میراث رهبر شهید انقلاب برای کشورمان چیست؟
باهنر: در محرم امسال، عزای بسیار سنگین دیگری داریم و آن شهادت امام شهیدمان، حضرت آیتالله العظمی امام خامنهای رضوانالله تعالی علیه است که داغ سنگینی بر دل ملت بزرگ ایران و امت اسلامی گذاشت؛ اکنون نیز در حال وداع با پیکر مطهر آن بزرگمرد هستیم. شاید بیش از ۱۲ یا ۱۳ ساعت، خاطرات شخصی خودم با ایشان را در بیت رهبری ضبط، ثبت و مصاحبه کردم و مسئولیت این دفتر که پیگیر آثار امام شهید است به عهده آقا مسعود، فرزند امام شهیدمان است. در ابتدای صحبتم درخواست میکنم کسانی که در حوزه زندگی پربرکت و پرنعمت امام شهیدمان تحقیق و پژوهش میکنند روی ریز به ریز زوایای زندگی ایشان متمرکز شوند.
زندگی امام شهیدمان مکتب تمامعیار اسلامی و شیعی بود
از بن دندان معتقدم که زندگی آن امام شهید، یک مکتب تمامعیار اسلامی و شیعی است؛ مسلمان و شیعهای که باید همیشه پا به رکاب و دشمنستیز باشد و از کوچکترین رفتار، حرکات و سکنات خود مراقبت کند. امام شهیدمان، به معنای واقعی کلمه، یک انسان تراز اسلام و تشیع بود. اخیرا در مصاحبهای صحبتهایی کردم که شاید تا ۱۰، ۱۵ سال دیگر هم قابل انتشار نباشد اما خواهشم این است که حتماً دانشگاهها یا مراکزی که امکان پژوهش دارند مانند مرکز پژوهشهای مجلس، مجمع تشخیص مصلحت نظام و ... با محوریت بیت رهبری، زوایای زندگی سیاسی، مذهبی، تقوا و مراقبتهایی که رهبر شهید داشتند و نیز زندگی شخصی، ارتباط با فرزندان و اطرافیان ایشان را به تصویر بکشند و تبیین کنند. به عقیده من این زندگی میتواند یک الگوی تمامعیار برای کسانی باشد که در آینده میخواهند، سرباز امام زمان (عج) باشند.
در زمینه حکومتداری هم ایشان الگویی هستند و اینکه چگونه یک حاکم و رهبر، در عین حال که آن همه اقتدار و اختیار داشت و میتوانست هر کاری که میخواهد و نفسش به او فرمان میدهد، انجام بدهد اما بهشدت مراقب خود، فرزندان و اطرافیانش بود، این مساله در توصیهها و حرکات ایشان نمود داشت. امام شهید ما یک دردانه بیهمتا بود.
در اول انقلاب ایشان نماینده امام خمینی (ره) در شورای عالی دفاع بودند و مردم فیلمهای آن دوران را میدیدند که ایشان با آن لباس و با آن هیبت در سنگرهای جمعی و خط مقدم جبهه سخنرانی میکردند و به رزمندگان امید میدادند و خودشان پا به پای آنها در تلاش بودند و مأموریتهای خود را انجام میداند. مدتی نیز ایشان با حکم امام راحل، رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام بودند و تا آنجا که حافظه من یاری میکند، تقریباً دو ماه آخر هم رئیسجمهور بودند و هم مسئله رهبری را پذیرفته بودند؛ در تمام این مراحل وظایف خود را به خوبی ایفا کردند.
خود پذیرش مسئولیت رهبری هم برای ایشان داستان بسیار مهمی دارد. مردم فیلمهای آن دوران را به یاد دارند و دیدهاند زمانی که هنوز پیکر امام خمینی (ره) تدفین نشده بود و مجلس خبرگان میخواست رهبر جدید را انتخاب کند، بحثهای زیادی شد و شاید تنها کسی که در آن مجلس با مساله جانشینی آقای خامنهای - امام شهید - مخالفت کرد، خود ایشان بود اما بالاخره خبرگان به شکل موشکافانهای به این جمعبندی رسیدند که بهترین کسی که میتواند جانشین امام خمینی (ره) باشد، امام خامنهای است.
درباره امام خمینی (ره) هم باید بگویم که ایشان یک مرد کاملاً خدایی بود و آن جمله مشهور از ایشان برای همه ما به یادگار مانده است که «عالم محضر خداست و در محضر خدا معصیت نکنید». زمانیکه از امام راحل سؤال میکردند که آیا هیچوقت در زندگی خود رعب و وحشت را تجربه کردهاید؟ بهصورت جدی میگفت: «من در تمام طول زندگیام از هیچ چیز و هیچکس، غیر از خدا، نترسیدم. هر تهدیدی که مرا کردند...» البته میدانید که تهدید علیه ایشان زیاد بود و حتی هم در سال ۱۳۴۲ تا مرز اعدام جلو رفتند و سپس تبعید شدند اما صرفا به خدای متعال توکل داشتند.
یکی از امرای قدیمی ارتش: «متخصصتر از آقای خامنهای در امور نظامی سراغ ندارم»
شهید انقلاب به گواه تحلیلگران در مسائل سیاسی فردی صاحبنظر بودند اما درباره سایر ابعاد شخصیت ایشان کمتر سخن گفته شده است، آیا نکته یا خاطرهای در این زمینه به یاد دارید؟
باهنر: در همان ماههای اول که امام شهید به مسئولیت رهبری منصوب شده بودند با یکی از امرای قدیمی ارتش که گپ میزدیم، آن فرد حرف خیلی جالبی زد، وی گفت: «من به سه دلیل از آقای خامنهای اطاعت میکنم. اول اینکه بر اساس قانون اساسی؛ ایشان رهبر و فرمانده کل قواست و من یک نیروی نظامی هستم. دوم اینکه مقلد ایشان هستم و مرجع تقلید من هستند اما نکته سومی که گفت بسیار مهم بود.
وی میگفت: «من به عنوان یک آدم سابقهدار در کار نظامی و ارتشی شهادت میدهم که آقای خامنهای در مسائل نظامی و نیروهای مسلح بسیار متخصص است و متبحرتر از ایشان در امور نیروهای مسلح سراغ ندارم.» این فرد یک امیر قدیمی ارتش بود که ۳۰ تا ۴۰ سال در آن نهاد سابقه خدمت داشت و درجات نظامی را طی کرده بود و میگفت: «به این سه دلیل، از مقام معظم رهبری تبعیت محض دارم.»
از سوی دیگر آقای خامنهای رضوانالله تعالی علیه در مسائل هنری هم تبحر زیادی داشتند. مثلا یکی از نمونهها خط زیبای ایشان بود، امام شهید زمانی که در 6 تیر ۱۳۶۰ تحت سوءقصد ناجوانمردانه در مسجد ابوذر قرار گرفتند و دست راستشان آسیب دید، بسیار خوشخط بودند و بسیار زیبا مینوشتند اما پس از آن حادثه که با دست چپ شروع به نگارش کردند باز هم دست خط بسیار زیبایی داشتند. من به عنوان یادگاری دو حکم از ایشان را که به خط مبارکشان نگاشته شده است، نگه داشتم.
ایشان بسیار هنرشناس و هنرمند بودند و خاطره دیگری که از ذوق هنری ایشان به یادگار دارم مربوط به ساخت «سرود ملی» جمهوری اسلامی ایران است که آن را بازگو می کنم و امیدوارم دوستان دیگر تکمیل کنند. اعلام عمومی کرده بودند که هنرمندان کشور گرد هم بیایند و یک سرود برای نظام جمهوری اسلامی بسازند و در نهایت این سروده فعلی «سر زد از افق مهر خاوران...» ساخته شد.
رهبر شهید اشکالاتی از «سرود ملی» گرفتند که مایه بهت سازنده آن شد
در آن دوران هیات داوران، هنرمندان، اساتید هنر و موسیقیدانها از بین پیشنهاداتی که رسیده بود، این سرود را انتخاب و سپس آن را به حضرت آیتالله خامنهای عرضه کردند. ایشان سرود را گوش دادند به تهیهکننده و سازنده آن احسنت گفتند، اما به طرز عجیبی همان جا دو اشکال گرفتند و به خالق اثر گفتند این نت و آن نت را تغییر دهید و آن فرد متعجب شده بود و میگفت «این آقای مجتهد، چگونه اینقدر فهم دقیقی از مسائل هنری دارند!؟» آن موسیقیدان که کاملاً مبهوت بود که ایراداتی که آقا گرفتند، کاملا درست است بلافاصله آنها را برطرف کرد و این امر صرف از باب تبعیت نبود بلکه اصلاحات ایشان مقبول افتاده بود.
خوب، ما چنین دردانه بیهمتایی داشتیم و من باز هم تکرار میکنم و از عزیزان، مخصوصاً بیت مقام معظم رهبری خواهش میکنم که این ۸۰ سال عمر پربرکت امام خامنهای شهید را دقیق تدوین کنند، عمر ایشان یک فرهنگ و یک مکتب است. اغراق نیست اگر بگوییم بعد از ائمه معصومین (س) الگویی که این گونه جامع و مانع و تحت تأثیر معارف اسلامی در زمینه تقوا باشد، نداشتیم.
در زمینه سادهزیستی زندگی رهبر شهید نیز خاطرهای به یاد دارید؟
باهنر: منزل ایشان در زمان ریاستجمهوری واقع در خیابان ایران بود و بعد که به مقام رهبری انتخاب شدند از لحاظ مسائل امنیتی ناگزیر به نقل مکان شدند؛ آقای محسن رفیقدوست درباره سادهزیستی زندگی ایشان میگفت: «قرار بود من اثاثیه منزل آقای خامنهای را اسبابکشی کنم. تمام اثاثیه منزل ایشان در یک وانتبار جا شد و من آن را در وانتبار گذاشتم و جابهجا کردم. » یا آقای دکتر حداد عادل میگفت: «بعضی وقتها خانه دخترم (عروس آقای شهید) میرفتم و به بهانهای یک بسته شیرینی یا کیکی برای بچهها میبردم تا در مدرسه چیزی داشته باشند و این مسائل»؛ آنها واقعاً «اهل مراقب» بودند.
رهبر شهید گفته بودند: «مگر همه مردم در سنگر هستند که من هم به سنگر بروم؟»
درباره شهادت مقام معظم رهبری نیز رسانههای بیگانه میگفتند: «ایشان به مسکو رفتهاند یا هشتطبقه، نهطبقه، دهطبقه زیر زمین در تونل مخفی شده است!» اما زمانی که به شهادت رسیدند، معلوم شد که روز حادثه، در محل همیشگی کار خود نشسته بودند.» بعضی از مردم، حتی بعضی از دوستان میگفتند: «چرا ایشان به مخفیگاه یا سنگر یا جاهای دیگر نمیروند؟» اما رهبر شهید به اطرافیان گفته بودند: «مگر همه مردم ایران در سنگر هستند که من هم به سنگر بروم؟ ما توانستیم برای همه مردم سنگر تأسیس بکنیم؟»
رهبر شهید این گونه «اهل مراقبت» بودند و در حقیقت زندگیشان پر از درس بود و شهادتشان هم به همین ترتیب. البته ایشان آرزوی شهادت - مخصوصاً در ماه مبارک رمضان - داشتند و خلاصه با آن حال و وضعیت به این آرزو رسیدند. خداوند درجات ایشان را متعالی بگرداند و به ما که مدعی تبعیت از امام شهیدمان هستیم، بصیرتی دهد تا مسیر را درست بفهمیم و حداقل تلاش کنیم تا بعضی قدمهایمان را جای قدمهای ایشان بگذاریم. برای کسانی که به مسئولیت میرسند - امثال ما – «مساله مراقبت» بسیار مهم است.
خدایی ناکرده بعضی افراد که به بیتالمال دست درازی میکنند یا سوءاستفاده میکنند، آیا باور دارند که باید جواب ۸۰ میلیون جمعیت را بدهند!؟ باز هم و باز هم خواهش میکنم زندگی رهبر شهیدمان را مقداری «آگر اندیسمان» و برجسته کنند و در ذره به ذره و دقیقه به دقیقه آن تحقیق و پژوهش کنند.
میراث رهبری شهید صرفا یک نظام سیاسی مقاومت در برابر نظام سلطه بود یا فراتر از آن ایشان از خود یک الگویی برای تحقق تمدن نوین اسلامی به یادگار گذاشتند؟
باهنر: کاری که امام خمینی(ره) کردند، روی بسیاری از مسائل خط بطلان کشید. پس جنگ جهانی اول و دوم، دنیا به دو بلوک شرق وغرب تقسیم شده بود؛ رهبر شرق، شوروی سابق و رهبر غرب هم آمریکا بود. هر حکومتی هم که در دنیا سر کار میآمد، ناچار بود یا وابسته به شوروی یا آمریکا باشد. اما ما انقلاب را با شعار «نه شرقی، نه غربی» شروع کردیم و انقلابی با شعار «نه شرقی، نه غربی» اولین پدیده خاص بعد از جنگ جهانی دوم بود و به همین دلیل هم هجمههای بسیار سنگینی علیه ما انجام شد.
هنگامی که صدام به ما حمله کرد، از زمین، دریا و هوا همه امکانات را در اختیار داشت، خلاصه بگویم، میگ روسی، سوپر اتاندارد فرانسوی، چیفتن انگلیسی، بمبهای شیمیایی آلمانی و آواکس آمریکایی داشت اما ما هیچکدام را نداشتیم. ما سنگینترین تحریمها را در طول نزدیک به ۵۰ سال گذشته در حوزه ادوات و تجهیزات نظامی تجربه کردهایم اما ببینید با فرماندهی امام شهید - علیرغم سختترین تحریمهایی که علیه کشورمان در زمینه نظامی اعمال شد - وضعیت کنونی کشور از بابت موشکها، پهپادها، سامانههای ضدهوایی و ... چگونه است.
ما افراد نخبه زیادی در کشور داریم اما به هیچوجه بر اساس فتوای امام شهیدمان نه تنها بمب هستهای نداریم، حتی به دنبال فراهم کردن مقدمات آن هم نیستیم زیرا مقدماتش نیز بر اساس فتوای امام شهید حرام است. بنابراین خود آمریکاییها و مستکبران هم میدانند که ما اهل استفاده نظامی از فناوریهای هستهای نیستیم. حدود ۵ یا ۶ سال پیش بررسی میدانی انجام شد که نشان میداد متوسط سن دانشمندان هستهای اروپا بین ۵۵ تا ۶۰ سال بود اما متوسط سن دانشمندان هستهای ایران زیر ۳۰ سال است. درست است که ۱۰ تن از بزرگان ما را شهید کردند و ما هم انتقام گرفتیم و البته پشت سر افرادی که شهید شدند، هزاران دانشمند هستهای قرار دارد. این افراد در حال انجام کار تحقیقی و پژوهشی برای خدمت به انسانیت در عرصههایی مانند پزشکی، کشاورزی، تولید و فناوریهای جدید و غیره هستند.
از ۲۰۰ سال قبل از پیروزی انقلاب تا بهمن ۱۳۵۷ در زمانی که حکومت شاهنشاهی بر ایران حاکم بود و تحت سلطه انگلیس و سپس آمریکا بودیم، هر زمانی که با یکی از همسایههایمان درگیر شدیم، یک تکه از خاک کشورمان را جدا کردند. اگر جوانان و نسل جدید نقشه ایران از زمان نادرشاه افشار را جستجو کنند، خواهند دید که نقشه کشور چه بود و چه شده است زیرا در هر حکومتی - از زمان قاجار، پهلوی اول، پهلوی دوم- یک تکه از خاک ما از دست رفته است.
امام خمینی (ره) قدرت جدیدی را بوجود آورد که بتوانیم نه شرقی باشیم نه غربی
اما در ۸ سال دفاع مقدس همه دیدند که حتی یک وجب از خاک کشور جدا نشد و این مساله حاکی از قدرت ما است. این قدرت جدید را امام خمینی (ره) به وجود آوردند؛ که ما میتوانیم نه شرقی باشیم، نه غربی و این شعار را امام شهید با همه وجود، توان و قدرت ادامه دادند. البته این را هم بارها گفتهایم که امام شهیدمان فرمودند ما اهل حمله به جایی نیستیم. در طول ۵۰ سال ما هیچ زمانی جنگی را آغاز نکردیم؛ اما نشان دادیم که هر دستی که به تجاوز علیه ایران دراز شود، قطع میکنیم و این اقتدار و صلابت و استکبار ستیزی امام شهیدمان بود که توانست کشور را هنرمندانه مدیریت کند.
رهبر شهیدمان چه ویژگی خاصی داشتند که ایشان را از سایر رهبران و مسئولان برجسته سیاسی جهان متمایز میکرد؟
باهنر: مهمترین ویژگی شخصیتی ایشان این بود که خود را عبد خدا میدانستند. به شدت از زندگی شخصی خودشان مراقبت میکردند تا خدای ناکرده سوءاستفاده، رانت یا بدهبستانی پیش نیاید. همچنین بر سر کوتاه نیامدن در مقابل مستکبران و زورگویان جهان پافشاری داشتند و تابع کلام آقا امام حسین (ع) بودند که فرمودند: «مِثْلِی لَا یُبَایِعُ مِثْلَه یا مثلی لا یبایع مثل یزید». امام شهید نشان داد که ما در مقابل زورگویی تسلیم نمیشویم هرچند حاضریم مذاکره، مراوده و بدهبستان داشته باشیم.
همانگونه که صدام در آغاز جنگ ۸ ساله مدعی شد که «سه روز دیگر به تهران میآیند» اما موفق نشد، در جنگ اخیر نیز دشمنان در این تصور بودند که کار را شروع میکنند؛ آتش اولیه را میزنند، سپس مردم به خیابانها میآیند و شلوغ میکنند. اما در طول یک سال گذشته، یک شبه کودتا و یک جنگ ۴۰ روزه داشتیم و بسیاری از بزرگان نیز شهید شدند، با این حال زمانی که فرماندهان نظامی شهید میشدند، شاید کمتر از ۲۴ ساعت طول میکشید تا فرمانده جدید جایگزین شود و این امر ناشی از ساختار محکم کشور بود که میتوانست به کار خود ادامه دهد.
حتی بعد از شهادت خود امام شهیدمان نیز شاید تا ۴۸ ساعت رهبر نداشتیم اما امور به صورت منسجم، مقتدر و توانمند اداره میشد و امروز نیز همین شرایط برقرار است. چون برخی افراد هنوز نگران وضع موجود هستند، این را بگویم که استراتژی نیروهای مسلح ما - تحلیل و فرض آنها - بر این امر استوار است که دشمن همین امشب حمله میکند، بنابراین در آمادگی کامل به سر میبرند و دست به ماشه هستند و هر آن آمادگی پاسخگویی دارند. از طرفی دیپلماتهای کشور هم در حال مذاکره هستند، البته این مذاکرات با عدم اعتماد کامل به طرفهای غربی انجام میشود زیرا آنها بارها و بارها تعهدات خود را شکستهاند و زیر حرفهایشان زدهاند. ترامپ به کرات حرف خود را عوض میکند و هر بار سخن جدیدی میگوید؛ بنابراین به آنها هیچ اعتمادی نداریم و دیپلماتهای ما با دقت و اشراف به این مسائل کار را جلو میبرند.
مثلث، نیروهای مسلح، دیپلماتها و مردم، منسجم و همدل هستند
نکته سوم هم این است که مردم بدانند امام شهیدمان فرموده بودند که فتنههایی علیه ایران شکل میگیرد اما خداوند متعال این ملت را مبعوث میکند که بایستند. این مثلث، نیروهای مسلح، دیپلماتها و مردم در خیابانها، منسجم، همدل و همراه کار میکنند. درباره بیانیهای که اخیرا رهبر بزرگوارمان، آیتالله مجتبی خامنهای حفظهالله صادر فرمودند و اعلام کردند «علیالاصول موافق نبودم اما چون رئیسجمهور و مقامات آمدند و تعهد کردند، اجازه دادم»، برخی در خیابانها و این طرف و آن طرف برداشتهایی کردند باید نکتهای را باید بگویم.
مقصود ایشان از آن پیام این بود که اولا مملکت بهصورت طبیعی اداره میشود؛ زیرا بالاخره رئیسجمهور، رئیس مجلس، شورای عالی امنیت ملی و نیروهای مسلح داریم و اینها به یک جمعبندی رسیدهاند و بر اساس آن کشور را اداره میکنند و من هم (رهبر انقلاب) به آنها مجوز دادم که همان گونه که فکر میکنند، امور را اداره کنند.
ثانیا این نکته را تذکر دادند که ایشان بر عملکرد مسئولین و رقبا نظارت میکنند و این نظارت از سوی امام و از سوی امت توامان انجام میشود؛ اگر جایی هم خطایی صورت گرفت، آن زمان جلوی کار را میگیریم و این روند برای یک حکومت طبیعی است. دشمنان میخواستند پهلوی را برگردانند و خوابهای آشفته دیده بودند و به امید تعبیر کردن خوابهای آشفته خود به ایران حمله کردند اما به هیچکدام از اهداف خود نرسیدند و در بعضی از مسائل مانند تنگه هرمز نیز خوب بهره برداری کردیم و خیالتان راحت باشد این خواب آشفته آنها تعبیر نشده و نخواهد شد.
چگونه متوجه شهادت رهبر انقلاب شدید و در آن لحظه چه احساسی داشتید؟
باهنر: به هر حال بغض انسان میترکد و پیش از اینکه از رسانهها بشنوم، این خبر را از آقای فریدالدین حداد عادل پسر آقای حداد عادل - که خواهرشان در آن حادثه شهید شد - شنیدم که امام بزرگوارمان شهید شدند. ما در هر صورت با این دشمنان سفاک و ناجوانمرد پدرکشتگی داریم؛ پدر ما را از ما گرفتند و بالاخره انتقام خواهیم گرفت و آنها را رها نخواهیم کرد. اما بحث آتشبس، مذاکره، رفتوآمد دیپلماتیک و ... تحت نظارت کامل امام بزرگوارمان، جناب آقای خامنهای و مردم دنبال میکنیم. اگرچه جسم امام شهیدمان را واقعاً از میان ما رفت و در حال وداع با ایشان هستیم اما معتقد هستیم که دعاهای ایشان همواره پشت سر مملکت و این امت مبعوث شده است.
اگر زمان به عقب برگردد و ملاقات بین شما و رهبر شهیدمان صورت بگیرد، چه حرف ناگفتهای در دلتان هست که بخواهید به ایشان بگویید؟
باهنر: فقط میتوانستیم دست ایشان را ببوسیم و دعا کنیم تا برای رسیدن به اهدافشان موفق باشند و دعای همه ما و امام شهیدمان هم این بود که بگوییم «اللهم عجل لولیک الفرج».
بخش سایتخوان، صرفا بازتابدهنده اخبار رسانههای رسمی کشور است.
